Şeker Hastalığında İlaç Tedavisi: Tip 1 ve Tip 2 Diyabet Arasındaki Farklar ve Tedavi Yöntemleri
Şeker hastalığı (diyabet) tedavisi, hastanın tipine göre farklılık göstermektedir. Tip 1 diyabet, doğuştan var olan bir hastalıktır ve bu hastalar insülin kullanmak zorundadır. Pankreası alınmış olanlar ve dirençli tip 2 diyabet hastalarına da insülin tedavisi uygulanır. Ancak, tip 2 diyabet hastalarına öncelikli olarak egzersiz ve diyet önerilir.
Tip 2 Diyabet ve Tedavi Yöntemleri
Tip 2 diyabet hastalarında, tedaviye ilk aşamada diyet ve egzersiz ile başlanır. Bu yöntemle hastaların kan şekerinin normal seviyelere çekilmesi hedeflenir. Ancak bazı hastalarda bu yöntemle kan şekeri kontrol altına alınamaz, işte bu durumda ilaç tedavisine geçilir. Tip 2 diyabet ilaçları genellikle iki şekilde çalışır:
- Pankreastan insülin salgısını artıran ilaçlar.
- Vücudun insülini daha verimli kullanmasını sağlayan ilaçlar.
İlaçlarla Tedaviye Başlama
İlaç tedavisi genellikle düşük dozda başlar ve hastanın kan şekeri seviyelerine göre doz ayarlaması yapılır. Ancak, ilaç alındığı halde kan şekeri düşmüyorsa, bunun nedeni zamanında ilaç alınmaması, stres, enfeksiyonlar veya pankreasta insülin salgısı yapan beta hücrelerinin tamamen tahrip olmuş olması olabilir. Bu gibi durumlarda, doktor ilaç değişikliği yapabilir.
Şeker İlaçlarını Kimler Kullanamaz?
- Karaciğer hastalığı, böbrek hastalığı ve pankreas iltihabı geçirenler şeker haplarını kullanamaz. Bu hastalar insülin tedavisi almalıdır.
- Ayrıca, pankreası alınmış hastalar da insülin kullanmak zorundadır.
Kanda İnsülin Etkisini Artıran İlaçlar
Bazı ilaçlar, kanda bulunan insülinin etkisini artırır ve bu sayede kan şekeri düzeyini kontrol eder. Bu ilaçlar arasında şunlar bulunmaktadır:
- Metformin
- Acarboz
- Roziglitazon
Bu ilaçlar, kan şekerinin normalin altına inmesine engel olur ve insülinin etkinliğini artırır.
İnsülin Salgısını Artıran İlaçlar
Bazı ilaçlar ise doğrudan pankreastan insülin salgısını artırır. Bunlar Sülfonilüre grubu ilaçlar olarak bilinir.
Karbonhidratların Bağırsaklardan Emilimini Geciktiren İlaçlar
Acarboz ve glinid ilaçları, karbonhidratların bağırsaklardan emilimini geciktirerek kan şekerinin yükselmesini engeller.
Metformin
Metformin, özellikle kilolu tip 2 diyabet hastalarına önerilir. Günde 2 ya da 3 kez alınır ve şeker yapımını azaltarak kaslarda insülinin etkisini artırır. Metformin kullananlarda genellikle kilo kaybı gözlemlenir. Ancak, karaciğer ve kalp yetmezliği olan hastalar için önerilmez. Metformin, bazı hastalarda ishal, bulantı ve gaz yapabilir, ancak bunlar genellikle tedavi sürecinde geçer. Metformin, yemeklerden hemen sonra alınmalıdır.
İlaç Seçimi ve Doz Ayarı
İlaç seçimi, hastanın kan şekeri seviyesine göre yapılır. Örneğin:
- Açlık kan şekeri 130 mg/dl’den yüksek olan hastalara metformin yazılır.
- Açlık kan şekeri 200 mg/dl’yi geçen hastalara metformin ve sülfonilüre türü ilaçlar verilir.
- Açlık kan şekeri 300 mg/dl’nin üzerindeyse, hasta insülin tedavisine alınır ve kan şekeri düşürüldükten sonra ilaç tedavisi başlanır.
İlaç Tedavisinde Başarısızlık Durumu
İlaç tedavisine rağmen kan şekeri düşmüyorsa, bu genellikle pankreasta insülin üretiminin tamamen durması veya kullanılan ilaçların etkisiz hale gelmesi nedeniyle olur. Böyle durumlarda, ilaç değişikliği yapılır veya insülin tedavisi başlanır. İlaçların etkisi yaklaşık 5 yıl sonra azalabilir ve bu durumda ilaçlar değiştirilir.
Şeker Haplarının Etkisini Düşüren Faktörler
- Fazla yemek yemek, kilo almak, hareketsizlik, stres, enfeksiyonlar, şeker hastalığının ilerlemesi, ilaç dozunun etkisizliği, ilaç emilim bozukluğu ve şekeri artıran ilaçlar (kortizon, büyüme hormonu) gibi faktörler, şeker haplarının etkisini düşürebilir.
